Ôn lại lịch sử bằng “Chuyện với Thanh”

Một cách tiếp cận khác về Bác Hồ

Đọc cuốn sách này khi đang ở Huế là một trải nghiệm rất hợp “vibe”. Bên kia sông Hương là trường Quốc Học Huế, nơi Nguyễn Sinh Cung học tiếng Pháp và chữ Quốc ngữ khi theo cha vào Huế.

Cụ Sinh Sắc vốn ham học, vào Huế nhiều lần để tiếp tục học và dự thi Hội, kỳ thi cấp quốc gia tổ chức tại đây. Thi nhiều lần, đến năm 1901 mới đỗ Phó Bảng. Dù đỗ đạt, ông vốn không mặn mà với quan lộ. Ông có tư tưởng bất mãn với chế độ thực dân và cả triều đình bù nhìn, làm quan dưới sự bảo hộ của Pháp với ông là điều nhục nhã hơn là vinh dự.

Thái độ đó ảnh hưởng trực tiếp đến người con trai Nguyễn Sinh Cung. Hình ảnh người cha không chọn con đường thỏa hiệp đã định hình cách người con nhìn về quyền lực và sự phục tùng.

Thời đó di chuyển khó khăn, lại nghèo, nên cả gia đình cụ Sắc chủ yếu cuốc bộ từ Nghệ An vào Huế trên chặng đường hàng trăm km. Cậu bé Nguyễn Sinh Cung khi ấy chừng 10 tuổi, lần đầu tiên trèo đèo lội suối để rồi tận mắt nhìn thấy người Pháp, lính Pháp, kiến trúc Pháp và sự phân biệt rõ ràng giữa người cai trị và người bị trị.

Đọc chương về thời niên thiếu của cậu Sinh Cung mới thấy, cậu cũng khá may mắn khi sinh ra trong gia đình cụ Sắc, một nhà Nho ham học, tinh thần yêu nước cao độ, lại lớn lên trên mảnh đất Nghệ An nổi tiếng với tinh thần chống Pháp mạnh mẽ. Từ nhỏ, cậu đã được tiếp xúc với tinh thần yêu nước và ham học từ cha, từ thầy, và từ bạn bè của cha.

Đó là những người như Vương Thúc Quý, thầy dạy của Nguyễn Sinh Cung và anh trai Nguyễn Sinh Khiêm. Trước mỗi giờ học, thầy Quý đều thắp hương trước bàn thờ để khắc sâu tinh thần yêu nước vào tâm trí học trò. Ông không bắt học sinh học thuộc lòng mà tìm cách cho các em hiểu được bản chất nhân đạo trong các tác phẩm của Khổng Tử.

Là Phan Văn San, tức Phan Bội Châu, người bạn rất gần gũi với cụ Sắc, người tin rằng Việt Nam phải từ bỏ xã hội truyền thống, tiếp thu công nghệ và cách tổ chức xã hội phương Tây thì mới có thể tồn tại, và sau này là người khởi phát phong trào Đông Du.

Và Phan Châu Trinh, bạn đồng khoa với cụ Sắc, người đã gặp Nguyễn Tất Thành ngay trước khi Thành rời cảng Sài Gòn vào tháng 6 năm 1911. Chính cụ Phan đã hướng dẫn, chỉ bảo cho Nguyễn Tất Thành cách thức sang Pháp và những bước chuẩn bị cần thiết.

Giai đoạn ở Huế của Nguyễn Tất Thành, từ 16 đến 19 tuổi, được nhiều tài liệu xem là thời kỳ định hình tư tưởng quan trọng. Huế lúc đó là trung tâm của phong trào Duy Tân. Phan Châu Trinh và các sĩ phu yêu nước đang hoạt động sôi nổi. Cụ Sắc cũng có quan hệ mật thiết với giới trí thức này. Cậu thiếu niên Tất Thành lớn lên trong không khí tranh luận sôi nổi giữa các bậc cha chú về chuyện cứu nước, giành độc lập.

Với mình, đây là cuốn sách lịch sử có cách tiếp cận độc đáo, giúp việc ôn sử không còn nhàm chán. Tác giả Nguyễn Thành Nam là dân toán, nên anh hệ thống hóa và đúc kết nội dung theo cách dễ nhớ về cuộc hành trình đầy ắp dữ liệu, phức tạp và nhiều giai thoại của Bác Hồ. Chuyện với Thanh được ghi chép từ cảm hứng của ba nguồn: bốn năm dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên VinUni, quá trình đọc và dịch cuốn Ho Chi Minh: A Life của William Duiker, và việc áp dụng phương pháp tư duy của Hồ Chí Minh vào hành trình xuất khẩu phần mềm của FPT. Cuốn sách là cuộc đối thoại giữa tác giả ở vai trò người thầy và Thanh, một tiếng nói đại diện cho nhiều sinh viên trong quá trình học tư tưởng Hồ Chí Minh.

Nhà sử học Dương Trung Quốc chia sẻ trong buổi ra mắt sách tháng trước tại Hà Nội rằng, tác phẩm này có lẽ giải quyết đúng điểm nghẽn lớn nhất của việc dạy và học sử hiện nay, đó là làm sao kể về nhân vật lịch sử một cách gần gũi, cho phép người học thảo luận và đặt câu hỏi phản biện để hiểu sâu, chứ không chỉ rao giảng một chiều hay thần thánh hóa một bậc vĩ nhân.

Các chương sách mô phỏng lại các buổi học, với đầy ắp những câu hỏi và tò mò của lớp trẻ lớn lên trong thời bình. Có những câu hỏi cực khó và gây tranh cãi, nhưng cũng nhờ thế mà người đọc thật sự ngấm, và có những suy ngẫm riêng về lịch sử và tương lai.

Việc có thể học về tư tưởng Hồ Chí Minh theo cách này, và việc cuốn sách được cấp phép xuất bản, đã là một tin vui cho hành trình dạy và học sử. Mình nghĩ không chỉ sinh viên, tất cả người lớn đều nên đọc cuốn sách này để hiểu và ôn lại kiến thức về Bác Hồ, một nhân vật vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

Điểm thú vị là tác giả kèm theo những bình luận riêng từ trải nghiệm lãnh đạo doanh nghiệp, và trao đổi cởi mở với sinh viên về những vấn đề còn nhiều tranh cãi. Tất nhiên, tác giả không phải nhà sử học, nên phiên bản đầu tiên chắc chắn còn cần bổ sung chỉnh sửa trong những lần tái bản sau. Nhưng đó cũng chính là cách thầy và trò cùng học lịch sử, nêu lên chính kiến, đặt câu hỏi, thể hiện góc nhìn riêng về những dữ kiện để được góp ý, phản biện, từ đó vỡ lẽ và hiểu sâu hơn, chứ không phải để phán xét, về bác Hồ và hoàn cảnh lịch sử đã đặt dân tộc Việt Nam vào những tình thế đặc biệt. Nỗ lực hiểu hơn về tư tưởng và hành động của cụ Hồ và từ đó đút rút được những bài học có thể áp dụng cho thời nay trong phát triển sự nghiệp và phát triển đất nước.

Hoàn cảnh lịch sử khiến đất nước chia cắt, lòng người bị chia rẽ, đó là một tổn thương lớn của dân tộc. Nếu xem dân tộc như một con người, thì để con người đó thực sự phát triển, không thể né tránh vết thương mà phải đối diện thẳng thắn với nó, mới có thể thật sự chữa lành.

Mình hy vọng, cuốn sách này là điểm khởi đầu để trong tương lai tiếp tục có những tác phẩm tương tự về các nhân vật lịch sử của Việt Nam.

Link mua sách tại đây nếu bạn nào quan tâm nhé:

https://anbooks.vn/products/chuyen-voi-thanh-loi-ke-moi-ve-anh-sang?rs_ref=P7QDqhOP